Umbrië, het groene hart van Italië

Een magische, groene regio in het midden van Italië, zonder een kust, dat aan de oostkant wordt begrensd door de bergen van de Apennijnen die geleidelijk overgaan in een liefelijk heuvellandschap dat grotendeels grenst aan Toscane. De groene valleien variëren in hun harmonieuze schoonheid. De grote vallei van de Tiber (Valle del Tevere) die tot aan Rome doorloopt om daar in de zee uit te komen snijdt Umbrië van noord tot zuid doormidden. De vruchtbare vallei waardoorheen de rivieren de Chiascio (Valdichiascio)en Topino tussen Gubbio en Foligno stromen. De Nera vallei(Valnerina), met zijn rijkdom aan karakteristieken plekken gelegen in nog onbedorven natuurschoon ten oosten van Spoleto. Maar het Umbrische landschap herbergt ook mooie meren omgeven door prachtig heuvellandschap. Zo is het Trasimeense Meer (Lago Trasimeno) het grootste meer van midden Italië. Dit meer grenst aan Toscane en is geliefd bij watersporters met zijn verschillende stranden en is belangrijk voor de visvangst. Het romantisch gelegen Meer van Piediluco ligt in zuid Umbrië en is bekend vanwege de vele internationale roeiwedstrijden die er jaarlijks gehouden worden. Ook in het zuiden ligt de grootste waterval van Italië: de Cascata delle Marmore. Een andere bijzondere aantrekkingskracht hebben de vele natuurlijke bronnen. De bekendste is de bron van Clitunno (Fonte di Clitunno) nabij Trevi en Spoleto. Maar wilt u echt weg van alle gebaande paden en nog de ongerepte natuur ontdekken, weg van de meer toeristische bezienswaardigheden, dan neemt u de weg naar Norcia en vandaar naar Castelluccio. U komt over de op 1500 meter hoogte liggende hoogvlakte Piano Grande (meestal uitgesproken als Pian Grande). De Piano Grande strekt zich over ongeveer 8 kilometer uit tot aan de Monte Sibillini met zijn bergen tot aan 2500 meter hoogte. Vooral in mei is deze hoogvlakte een lust voor het oog met zijn wilde bloemenpracht.

Bekijk Umbrië vanuit de vele middeleeuwse terracotta gekleurde stadjes of dorpjes die op de heuvels liggen. Prachtige vergezichten geven een aanblik van golvende heuvels, bedekt met weidegrond, wijngaarden, olijfgaarden, soms een meertje en bossen, hier en daar onderbroken door de valleien. Het vormt een schilderachtig decor met een schone en heldere lucht, de aanwezigheid van vele thermale en minerale bronnen, de meren en de rivieren vol met vis. De vele bergstadjes met hun prachtige vergezichten zijn een van de meest zinnenprikkelende in heel Italië. Ze spreiden zich uit over de glooiingen van de heuvels, op afstand van alle drukte, middeleeuws, romantisch en mystiek.

Umbrië is ook vastgelegd in de schilderijen van de meesters van de Umbrische School. Bekijk de werken van Perugino, Pinturicchio en Piero della Francesca en je ziet de liefelijke heuvels verlicht met een zacht, doorschijnend licht, die het decor vormen van hun religieuze werken. Kalm, zelfs mystiek geven deze schilderijen een impressie van een meditatief, bijna spiritueel landschap. Met een grote sprong begeven wij ons naar de 20ste eeuw, waar de futuristische schilder uit Perugia, Gerardo Dottori, het Umbrische landschap heeft geschilderd, een groen heuvel-, berglandschap bevolkt door bossen, doortrokken door de blauwe gloed van rivieren en meren.

Umbrië betekent vooral rust, relaxen. Geen stress hier, geen files, alles op zijn tijd. U hoeft hier niet bang te zijn voor drukte. Er zijn nog niet zoveel toeristen, en als u even van de geijkte routes af gaat (helemaal met de fiets of wandelend; Italianen zijn niet sportief?) heeft u het rijk voor u alleen. Zalig! En na afloop rust u lekker uit in één van de vele restaurantjes waar het eten altijd even verrukkelijk is. Vaak is het zo: hoe onooglijker het restaurant, hoe beter de keuken! Ook ( en vooral) in de middle of nowhere, na een wandel - of fietstocht!

De middeleeuwse steden en dorpen

De steden van Umbrië zijn artistieke juweeltjes die hun middeleeuwse karakter hebben behouden. Ze liggen allen op korte afstand van elkaar en dit maakt van Umbrië een stedenregio die waarschijnlijk uniek is in de wereld. De belangrijkste steden zijn Perugia, de hoofdstad, verder Orvieto, Todi, Spoleto, Assisi, Gubbio, Spello, Trevi, Cascia, Norcia, Città di Castello en Città della Pieve. Maar ook de vele andere kleinere historische stadjes/dorpen met ieder hun eigen kenmerken en vele kunstschatten maken een bezoek aan Umbrië zo bijzonder.

Ze stammen allen uit de middeleeuwen, gelegen in een dominante positie op de heuvels omgeven door muren met torens die het oude stratenpatroon beschermen. Deze steden vormen een geschiedenisboek dat teruggaat tot de Etrusken en Umbriërs, de Romeinen en de Longobarden en van daaruit het verhaal vertelt over de opkomst van deze steden in de middeleeuwen en hun rol in de strijd tussen de Welfen (pausgezinden) en Gibelijnen (keizergezinden). En allen herbergen zij vermeldenswaardige kunstwerken in de kerken, in de kunstgaleries, in de karakteristieke pleinen; van de mysteries van de Etruskische stenen, de grootse Romeinse werken, de puurheid van de Christelijke architectuur tot de mildheid van de Renaissance schilderijen.

Het meest aansprekend aan Umbrië is en blijft echter de warme gastvrijheid van de Umbriërs zelf. Ook al worden ze soms afgeschilderd als enigszins gesloten, ze zijn altijd bereid om te helpen. Hun vriendelijke bescheidenheid komt voort uit een lange traditie, die teruggaat tot de Etrusken en Umbriërs die teruggetrokken voor hun bescherming op de Umbrische heuveltoppen hun vestingen bouwden. Maar tegenwoordig zijn zij ook ondernemend. Naast de landbouw zijn het ambachtslieden die hun kunsten bewijzen in de keramiek (Deruta als centrum), de weverij (bijvoorbeeld Montefalco), het bewerken van staal en ijzer en ook in het vervaardigen van stijlmeubelen. Perugia heeft naam met zijn industrie van zoet en voedingswaren en Terni is bekend om zijn ijzer en staal industrie. Een industrie die trouwens geen afbreuk doet aan het groene karakter van Umbrië, omdat het maar een zeer klein oppervlakte bedraagt.

• Palazzo dei Priori (Palazzo Comunale), in streng gotische vorm; domineert het zicht vanaf de kerk op de Corso Vanucci.

• Galleria dell Umbria, een van de mooiste musea in Italië met vele bekende Umbrische en Toscaanse meesters.

• Collegio dell Cambio met meesterwerken van de bekende Umbrische renaissance schilder Perugino (Pietro Vanucci).

• Fontana Maggiore is een van de mooiste fonteinen in Italië, een prachtig gedecoreerd beeldhouwwerk van vader en zoon Nicola en Giovanni Pisano.

• Oratorio di San Bernardino; juweel van renaissance beeldhouwkunst.

• Arco Etrusco; voormalige hoofdpoort in de Etruskische ommuring.

• Sant?Angelo; een vroegchristelijke kerk (5e/6e eeuw).

• Vecchia Acquedetto een 13e eeuws aquaduct dat als voetpad omhoog naar het centrum leidt.
  Maar Perugia kent ook een prachtig centrum waar het heerlijk flaneren is over de Corso Vanucci, de centrale straat, alwaar u op een van de vele terrasjes kunt genieten van een espresso of een aperitief of van een heerlijke Umbrische maaltijd. Probeert u eens het gebak van Pasticceria en lunchroom Sandri en bewonder de in de etalage uitgestalde taarten.

Het elegante Città di Castello vormt het middelpunt van de heuvelachtige streek Alta Valle del Tevere. De in het Palazzo Vitelli alla Cannoniera gevestigde Pinacoteca heeft op de Galeria dell?Umbria na de belangrijkste schilderijenverzameling van Umbrië. De Duomo heeft verschillende kunststijlen in zich verenigd. Zowel het Palazzo dei Priori als het Palazzo del Podestà is ontworpen door Angelo da Orvieto.

In Gubbio is de middeleeuwse sfeer heel goed bewaard gebleven. De stad kent een terrasvormige opbouw met als middelpunt Piazza della Signoria met het Palazzo dei Consoli, een van de mooiste raadhuizen in Umbrië. Dit grote plein kijkt uit over de lagere gelegen delen van de stad en het glooiende landschap om Gubbio heen. Verdere bezienswaardigheden zijn de Palazzo Ducale, de Dom en de andere kerken San Domenico, San Francesco, Sant?Agostino en de boven op de berg liggende Sant?Ubaldo, die te bereiken is via een kabelbaan (tot 827 meter hoogte).

Net als Gubbio doet Todi in eerste instantie streng aan, maar eenmaal bezocht laat het een diepe indruk achter. Centraal punt vormt de Piazza del Popolo met zijn Duomo, Palazzo del Popolo, Palazzo del Capitano en Palazzo dei Priori; deze gebouwen doen streng gaan, maar let op de sierlijke omlijstingen bij de ramen. De kerk San Fortunato ligt subliem, te bereiken via een hele reeks diagonaal lopende trappen. Iets buiten Todi ligt de Santa Maria della Consolazione, een van de belangrijkste renaissance bouwwerken van Umbrië.

Assisi vormt na Rome de belangrijkste bedevaartplaats in Italië. Dit is toe te schrijven aan Franciscus van Assisi, van wie het levensverhaal prachtig is uitgebeeld in fresco?s in de Basilica di San Francesco. De Basilica bestaat uit twee kerken die boven op elkaar gebouwd zijn. De donkere en streng aandoende Chiesa Inferiore (onderkerk) staat in schril contrast met de lichtval in de hoge Chiesa Superiore (bovenkerk). Franciscus van Assisi ligt opgebaard in de cripte onder de Chiesa Inferiore. Beroemde Toscaanse schilders als Cimabue, Giotto, Simone Martini en Pietro Lorenzetti hebben de wanden en plafonds voorzien van prachtige fresco?s. Voor een volgelinge van San Francesco, Clara - die de orde van de Clarissen heeft gesticht - werd de kerk Santa Clara gebouwd naar voorbeeld van de bovenkerk van de basiliek. Nog vele andere kerken sieren Assisi, zowel qua uiterlijk als qua interieur. Deze kerken vormen allen een museum op zich, maar daarnaast heeft Assisi ook andere musea die een bezoek meer dan waard zijn. Daarnaast is Assisi een van de juweeltjes van middeleeuwse heuvelstadjes in Umbrië, met zijn vele straatjes die verbonden zijn met elkaar door trapsteegjes en die uitkomen op een van de pleintjes. Het centrum van Assisi wordt gevormd door het Piazza del Comune. Aan dit plein liggen de openbare gebouwen en het Tempio di Minerva, uit de Romeinse tijd. In latere tijden is deze tempel in gebruik genomen als christelijke kerk, S. Maria sopra Minerva. Het interieur is in de Barok stijl. Ook hier geldt weer dat u vanaf een terras, bijvoorbeeld tegenover de tempel, het plein met zijn monumenten het best op u kan laten inwerken.

Spoleto ligt majestueus aan de voet van de beboste Monteluco. De vele steegjes en pleintjes doen schilderachtig aan. De kathedraal met het prachtige roosvenster, het middeleeuwse aquaduct Ponte delle Torri dat gebouwd is op Romeinse fundamenten, het Romeinse amfitheater en het ?Festival dei due Mondi? (klassieke muziek en dans, elk jaar in juni/juli) maken Spoleto meer dan een bezoek waard.

Orvieto is in zijn volle glorie het best te zien vanaf de weg die uit de richting van Lago di Bolsena komt. Deze weg kronkelt om de berg ten zuiden van Orvieto. Er is hier een uitkijkpost gemaakt, waar men een prachtig zicht heeft op de stad en de rots waarop de stad gebouwd is. Magistraal torent een van de mooiste kathedralen in Italië boven de stad uit. De vele mozaïeken die de voorgevel sieren, geven de kerk in de namiddag wanneer de zon vol op de gevel schijnt een gouden gloed. De zijkanten hebben een strakke ritmiek van horizontale witte en zwarte marmeren strepen. De voorgevel is aan de onderkant door de architect Maitani versierd met prachtige reliëfs die een voorstelling geven van het Scheppingsverhaal, het Oude en het Nieuwe Testament, en het Laatste Oordeel. De laatste thematiek is binnen in de kerk in de Capella Nuova di San Brizio op bijzondere wijze uitgebeeld door Luca Signorelli. Signorelli heeft voor het eerst in de renaissance de lichamen anatomisch geschilderd. Voor Michelangelo vormde de fresco?s van Signorelli het voorbeeld voor de Sixtijnse kapel.
Een leuk bezoek, ook voor kinderen, vormt de Waterput, Pozzo di San Patrizio, een in de 16e eeuw gebouwde put. Deze put is ontworpen door Antoniono da Sangallo il Giovane in opdracht van paus Clemens VII. Uniek aan deze put zijn de twee trappen die, zonder elkaar te kruisen, in een spiraal om de put heen lopen. De ezels die het water uit de put moesten halen, kwamen zo geen tegenliggers tegen bij het naar boven gaan.

Montefalco is beroemd vanwege de Sagrantino wijn en de textiel. Eveneens een schitterend stadje om te bezoeken met een prachtig museum in de kerk van St. Francesco met onder meer freso?s van Benozzo Gozzoli die het leven van de heilige Franciscus uitbeelden. Enkele wijnhuizen die zeker een bezoek waard zijn, zijn Arnaldo Caprai, Antonelli en Scacciadiavoli.

Torgiano heeft een Wijnmuseum met Osteria, wijnlokaal, van de bekende Umbrische wijnbouwer Lungarotti.

Fonti di Clitunno is bekend vanwege de thermale bron in een schitterende omgeving.

Norcia is ondermeer beroemd als de geboorteplaats van de heilige Benedictus, grondlegger van de orde der Benedictijnen. Norcia staat gastronomisch bekend vanwege de truffel en het varkens- en zwijnenvlees en salami?s (in Italië is een Norceria een slager gespecialiseerd in produkten van varkensvlees).

Monti Sibilini. Voorbij Norcia begint het Nationaal Park Monte Sibilini. In de bossen leven wolven en het gebergte heeft toppen tot 2500 meter hoogte. In de richting van Castelluccia ligt de hoogvlakte ?Piano Grande?. Deze hoogvlakte op + 1500 meter hoogte ligt aan de voet van de Monte Sibillini. In het voorjaar is deze vlakte een lust voor het oog, een grote bloemenpracht. Deze streek is een must voor bergwandelaars en bergbeklimmers.

Het Trasimeense meer is het grootste meer van midden Italië. In het meer liggen drie eilanden. Er zijn bood verbindingen vanuit Passignano, Tuoro en Castiglione naar twee van de eilanden. Het Trasimeense meer leent zich uitstekend voor watersporten als zwemmen en zeilen. Rondom het meer zijn verschillende stranden, zoals bij Passignano, Tuoro en Castiglione sul Lago. Verder is het rijk aan vis en zijn er op verschillende oevers broedgebieden voor vogels.

Trevi, Bevagna, Spello en Montone zijn kleine, lieflijke plaatsen die ook zeker een bezoek meer dan waard zijn. Zo behoort Montone tot de 100 mooiste dorpjes van Italië "Borgo più bello d'Italia". In Montone vindt eind oktober/begin november het "Festa del Bosco" plaats gerdurende 3 dagen met verschillende eetgelegenheden in de open lucht (asfgelopen jaren was het rond de 20 graden in deze periode).